• banner2.png
  • banner4.png
  • banner5.png
  • museum outside.jpg

Цамын үүсэл гарал, домог

Энэтхэгийн бурханы шашны нууц тарни, дотоод бясалгалын бүжгээс уламжлалтай "Цам", "Гарчам" хэмээн нэрлэгдсэн шарын шашны багт бүжгийн зүйл 8-р зууны сүүлийн мөчлөгөөс Төвдөд, 18-р зууны дунд үеэс Монгол газарт дэлгэрчээ.

Цамын холбогдох эх сурвалжууд болон цамыг судалсан эрдэмтдийн зохиол бүтээлд эл багт бүжгийн үүслийн тухайд өгүүлснээс дурдвал: 

  1. Энэтхэгээс Бадма Самбава гэдэг хүний авчирч түгээсэн Буддын пантомим ба эрт цагт Төвдөд байсан бөөгийн ид шидийн бүжиг 2-ын нэгдлээс цам үүссэн.
  2. Бурханы шашны улааны чиглэлийн алдарт тарничин Ловон Бадамжунайн төвдөд залагдаж, 775 онд Самъяа хийдийн яндар дэвсгэрийг тавихийн үест тэндхийн газрын лус савдаг болон хүн бусын хар хүчний зүгээс элдэв саад тотгор учруулсанд тэдгээрийг номхотгон засах "Жахар" цамын зан үйлийг үйлдсэн нь Төвдөд цам дэлгэрэхийн эхэн үүсэл болсон.
  3. Монголч эрдэмтэн Н. Шастина өгүүлэлдээ нэгэн сонин домгийг тэмдэглэсэн байдаг. Энэ нь IX зууны үед амьдарч байсан Төвдийн "Ландрам" (841-901) хаан бөөгийн шүтлэгийг дээдлэн бишрэгч байсан ба Төвдөд буддизмыг дэлгэрүүлэхийн эсрэг хүчтэй тэмцэгч байжээ. Түүний хаанчлалын жилүүдэд сүм хийдүүдийг хайр найргүй эвдлэн сүйтгэж, хийдэд шавилан суугч лам нарын шахан хавчих болсон тул хуврагууд хад агуйд даяанчлан суух болж долоон түмэн хуврагаас долоохон үлдсэн гэлцдэг. Ийнхүү тэрээр ард олонд маш их зовлон учруулсанд тэр харгис хааныг Лхалхүмбалдорж хэмээх нэгэн чойжин устгажээ. Үүний тулд тэрээр хар цагаан 2 өнгийн дотор гадартай, уужим өргөн ханцуйтай, гоёмсог дээл хувцас хийж өмсөөд, нум сумаа ханцуйдаа далдалж, цагаан морийг цоохор болгон будаж унаад, хааны ордны зүг явжээ. Ордны гадна очоод элдэв уран хөдөлгөөнийг үзүүлэн цамнан харайж бүжсэнд хаан ихэд сонирхон үзэхээр гарч ирэхэд нь бүжиглэх зуураа нэг ханцуйнаасаа нумаа, нөгөөгөөсөө сумаа аван онилж, хааныг харван хөнөөгөөд цагаан дээлээ эргүүлэн хар болгон өмсөж, усан дундуур давхин гарч, морио цагаан болгон зүсийг нь хувиргаад, мөрдөгчдөөсөө зугтан, уул хаданд оргон зайлж даян хийн суух болсон. Үүнээс хойш шашны дайсныг номхотгон дарах утга бүхий цамын бүжиг тоглогдох болсон гэдэг.
  1. Монгол цам анх аль хийдэд тоглогдож, улмаар бусад олон хүрээ хийдэд түгэн дэлгэрсэн тухайд судалгаа шинжилгээний зохиол бүтээл ба эх сурвалжуудад дурдсан баримт сэлт ихэнхдээ тохирч байна. Анх 1756 онд шарын шашны хамгийн эртний хийд болох Эрдэнэзууд цам тоглогдсон ба үүний жишээгээр бусад олон сүм хийдүүд цамтай болсон байна. Гэвч үүнийг зөвхөн Төв халхын харъяалал дэхь сүм хийдүүдийн хүрээнд авч үзэх нь зүйтэй санагдана. Учир нь үүнээс бараг хагас зууны өмнө буюу 63 жилийн өмнө 1723 онд Ойрадын зүүнгарын хаант улсад цагаан сарын өмнөхөн цам тоглогдсон тухай баримт байна. Үүнийг Зүүнгарын хаан Цэвээнравдангийн дэргэд 2 жил амьдарсан оросын элч Иван Унковскийн өөрийн өдрийн тэмдэглэлдээ бичжээ. Иймээс нийт Монгол туургатны хүрээнд хамгийн анх цам тоглогдсон тухай авч үзвэл 18 зууны эхээр гэж үзэж болно.

Харин шашин номын гол дэг жаягийг тогтоож байсан хамгийн нөлөө бүхий томоохон төв болох Халхын их хүрээнд анх 16-р жарны төмөр хонин жил буюу европын он тооллоор 1811 онд 4-р Жавзандамба хутагтын (1755-1813) үед "Жахар" цамыг тоглуулжээ. Хүрээ цамын баг хувцас, дэгийг 5-р далай ламын зохиосон уг журмаар Төвдийн Дашлхүмбэ хийдээс дэглэсэн гэх бөгөөд харин цамын хамгийн нарийн нандин нууц холбогдол бүхий "Дансранжамцын гарчим" гэдэг номыг гаргаж өгсөнгүй гэсэн яриатай байжээ. Харин тэрхүү нууц номыг тэр үеийн хүрээний 12-р их хамба Жадрын Хайдав хамба гэгч монгол хүн хийснийг Түвдийн мэргэчүүлийн хийсэн тэр номноос хол зөрөөгүй болсон гэдэг домогтой. Эрдэнэзуугийн цамыг дэглэхэд их хүрээний төвд унзад, аграмба гэлэн Сэнгэравдан "Номыг тэтгэгч нийтийн гайс хийгээд балингийн үүднээс шашны дайсныг гэсгээх цамын гол оршив" хэмээх гарын авлагыг зохиосон гэдэг. Эндээс үзвэл Төвдийн Дашлхүмбэ, Монголын Эрдэнэзуу хийд, Их хүрээний цамын уг гарал нэг боловч цагийн урт хугацааны явцад орон нутгийн ахуй нөхцлөөр баяжигдан, тооны олон цөөн хийгээд тогтоож дэглэсэн ёс горим нь өөр өөр болсон байн

ЗОЧИН

1132720
Өнөөдөр
Өчигдөр
Энэ долоо хоногт
Энэ сард
Нийт
126
486
612
13228
1132720
Таны IP: 54.92.164.184
Server Time: 2018-09-25 06:55:33

ВИДЕО

 

ЗУРГИЙН ЦОМОГ

  • bumbatiin amnii hun chuluu.jpg
  • valley3.jpg
  • museum schem 2014.jpg
  • tsetserleg7.jpg
  • il haad 3.JPG
  • IMG_2462.JPG
  • b8.jpg
  • hoovon.jpg
  • Picture7.png
  • melhii2.jpg
  • DSC02088.JPG
  • aa.jpg
  • eh hel4.jpg
  • Zahidal 2.jpg
  • cam00131.jpg
  • arigboh-12.jpg
  • a7.jpg
  • a9.jpg
  • IMG_2200.JPG
  • img-3-1.jpg
  • 20161103_142149.jpg
  • valley1.jpg
  • img_8741.jpg
  • bosoogiin honhor.jpg
  • chuluunii iy.jpg
  • bunha.png
  • IMG_2445.JPG
  • ahmad.jpg
  • b1.JPG
  • IMG_0664.JPG
  • 20161103_141332.jpg
  • 20161103_143103.jpg
  • staff-c5.jpg
  • ih mongol.jpg
  • eh hel17.jpg
  • IMG_20120624_121855.jpg
  • a2.jpg
  • aaaaaaaaaa.jpg
  • dejee.jpg
  • IMG_5331.JPG
  • zoos-1.jpg
  • IMG_9788.jpg
  • dugui14.jpg
  • b5.jpg
  • sur.jpg
  • shivee ovoo.jpg
  • ertnii uy.jpg
  • 2 talt zoos.jpg
  • banner.jpg
  • banner.png
  • b6.jpg
  • IMG_0573.JPG
  • cam00109.jpg
  • edu16may 6.JPG
  • tamga.jpg
  • dugui11.jpg
  • IMG_5321.JPG
  • tsoo.jpg
  • IMG_0516.JPG
  • dugui2.jpg
  • IMG_7165.JPG
  • tsetserleg14.jpg
  • edu16may 3.JPG
  • IMG_0673.JPG
  • valley5.jpg
  • temporary1.jpg
  • IMG_3555.JPG
  • melhii4.jpg
  • jambal-1.jpg
  • 3333.jpg
  • eh hel7.jpg
  • eh hel10.jpg
  • il haad 6.JPG
  • dugui8.jpg
  • a10.jpg
  • DSC02240.JPG
  • IMG_7182.JPG
  • b3.jpg
  • 20161103_140952.jpg
  • 11111.jpg
  • amga.jpg
  • hatan.jpg
  • arslan.jpg
  • IMG_3488.JPG
  • IMG_2322.JPG
  • Abb.28.JPG
  • eh hel16.jpg
  • IMG_4544.JPG
  • IMG_9789.jpg
  • img_2195.jpg
  • 17-r shilen horgo 1.JPG
  • dugui15.jpg
  • IMG_3478.JPG
  • eh hel18.jpg
  • tsahim museum copy.png
  • a6.jpg
  • edu16may 2.JPG
  • 16-r shilen horgo 4.JPG
  • tsetserleg6.jpg
  • 20161103_142520.jpg
  • Abb.10.JPG
  • baga ereenii hun chuluu.jpg
  • tsetserleg12.jpg
  • IMG_0713.jpg
  • IMG_2030.JPG
  • IMG_5792.JPG
  • tsetserleg13.jpg
  • edu16may 5.JPG
  • IMG_7350.JPG
  • abb.17.jpg
  • IMG_0720.JPG
  • IMG_0587.JPG
  • img_1803.jpg
  • IMG_5702.JPG
  • tsetserleg4.jpg
  • a8.jpg
  • moiltiin am.jpg
  • IMG_5343.JPG
  • tur uzesgelen.jpg
  • moilt.jpg
  • Copy 2 of DSC02231.JPG
  • 20161103_140207 - Copy.jpg
  • dugui10.jpg
  • img-3-3.jpg
  • eh hel8.jpg
  • IMG_20120624_121832.jpg
  • jambal-2.jpg
  • museum location.png
  • muz.jpg
  • staff-c1.jpg
  • mhall.jpg
  • 20161103_140207.jpg
  • eh hel1.jpg
  • dugui7.jpg
  • img_4078.jpg
  • staff-c3.jpg
  • DSC01912.JPG
  • edu16may 4.JPG
  • bosoogiin honhor 2.jpg
  • IMG_5720.JPG
  • tsetserleg10.jpg
  • il haad 4.JPG
  • IMG_1721.JPG
  • picture 004.jpg
  • IMG_0618.JPG
  • Image 46.jpg
  • b2.JPG
  • staff-c4.jpg
  • tsetserleg2.jpg
  • eh hel12.jpg
  • 02 Kharkhorin museum.jpg
  • IMG_3558.JPG
  • nuuts world.jpg
  • IMG_5662.JPG
  • img_4093.jpg
  • top of the tuvkhun.jpg
  • dugui9.jpg
  • tsetserleg9.jpg
  • 2222.jpg
  • img_8272.jpg
  • IMG_3425.JPG
  • DSC02095.JPG
  • shilen dans.jpg
  • zuu hiid.jpg
  • dugui13.jpg
  • eh hel2.jpg
  • DSC02099.JPG
  • IMG_3337.JPG
  • galbinga-4.jpg
  • b4.jpg
  • IMG_5769.JPG
  • 1.jpg
  • IMG_0508.JPG
  • chinggis stone.jpg
  • arslan 2.jpg
  • IMG_9668.JPG
  • gariin useg.jpg
  • dugui4.jpg
  • IMG_3535.JPG
  • IMG_0679.JPG
  • IMG_5722.JPG
  • eh hel3.jpg
  • IMG_0465.JPG
  • galbinga-2.jpg
  • IMG_2464 - Copy.JPG
  • b9.jpg
  • IMG_1688.JPG
  • eh hel5.jpg
  • Picture2.jpg
  • eh hel19.jpg
  • arigboh-1.jpg
  • img_9076.jpg
  • img-c.jpg
  • IMG_9434.JPG
  • eh hel11.jpg
  • eh hel14.jpg
  • harhorum hot.jpg
  • eh hel15.jpg
  • IMG_3459.JPG
  • eh hel9.jpg
  • Zahidal 1.jpg
  • IMG_0717.JPG
  • tsetserleg3.jpg
  • IMG_3549.JPG
  • 112.jpg
  • IMG_0670.JPG
  • lllllllllllllllllllllllllllllllll.jpg
  • b7.jpg
  • IMG_2566.JPG
  • IMG_5341.JPG
  • hurliin iy.jpg
  • IMG_5639.JPG
  • 20161103_142307.jpg
  • dugui6.jpg
  • ssss.jpg
  • IMG_0751.JPG
  • IMG_0666.JPG
  • IMG_0715.JPG
  • eh hel6.jpg
  • IMG_5663.JPG
  • mhall1.jpg
  • IMG_5153.JPG
  • orkhonbook.jpg
  • bosoogiin honhor 1.jpg
  • 2.jpg
  • dugui12.jpg
  • ur.jpg
  • 20161103_141304.jpg
  • a5.jpg
  • bugd.jpg
  • valley2.jpg
  • 6-r shilen horgo 2.JPG
  • tsetserleg11.jpg
  • a4.jpg
  • dugui5.jpg
  • IMG_0680.JPG
  • IMG_0669.JPG
  • melhii3.jpg
  • arigboh-2.jpg
  • ertnii nuudelchin.jpg
  • dugui3.jpg
  • bugan hoshoo.jpg
  • IMG_5340.JPG
  • melhii1.jpg
  • IMG_5228.JPG
  • 6.jpg
  • tsetserleg8.jpg
  • IMG_2312.JPG
  • IMG_5357.JPG
  • 0.jpg
  • IMG_0536.JPG
  • a.jpg
  • IMG_6343.JPG
  • tsetserleg1.jpg
  • Image 47.jpg
  • Picture1.jpg
  • IMG_5337.JPG
  • IMG_0758.JPG
  • oruulax.jpg
  • valley4.jpg
  • 0280.jpg
  • tsetserleg5.jpg
  • natsuki.png
  • il haad 1.JPG
  • il haad 2.JPG
  • edu16may 1.JPG
  • a3.jpg
  • DSC01910.JPG
  • IMG_1733.JPG
  • 16-r shilen horgo 3.JPG
  • IMG_5335.JPG
  • img_1781.jpg
  • zoos-2.jpg
  • ger.jpg
  • eh hel13.jpg
  • IMG_6605.JPG
  • muzei.jpg
  • IMG_3538.JPG
  • chuluun zevseg.jpg
  • IMG_0574.JPG

ХОЛБОО БАРИХ

Цагийн хуваарь / Time table:              Тасалбарын үнэ /Ticket price:                      Манай хаяг /Address:

Зун /Summer (V/1-IX/30)

Өдөр бүр

/EVERYDAY 09:00 - 18:00

Өндөр настан, 0-6 насны хүүхэд ҮНЭГҮЙ

Сурагч /Child 1000

Оюутан /Student 3000

Том хүн /Adult 8000

Монгол улс, Өвөрхангай аймаг,

Хархорин сум, Ганган Орхон баг, ш/х-30

Gangan Orkhon bag, Kharkhorin soum,

Uvurkhangai province, Mongolia. P.O.Box 30

Өвөл /Winter (X/1-IV/30

Ажлын өдрүүдэд

/WEEKDAY 10:00 - 17:00

Зураг дарах /photo

15000

 

Утас /Tel: (976)-70327808, 70327811

Факс/Fax: (976)-70327810

И-мэйл: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Вэб: www.Kharakhorummuseum.mn

    Бичлэг хийх /Video 35000

Менежер-Б.Дэжидмаа Утас:99145544

Нягтлан бодогч- Ц.Чимэд Утас:70327810, 96040028

ЭША-ны ахлах ажилтан- Ж.Цамбагарав Утас: 88006144

СХ-ын эрхлэгч -Б.Уртнасан Утас: 99014309

Өргөдөл, гомдол, санал хүлээн авах ажилтан - Ш.Баярмаа Утас: 70327808