• banner2.png
  • banner4.png
  • banner5.png
  • museum outside.jpg

Хархорумын тариалан

Монголчууд эртнээс ‘Монгол хүний хүнсний аюулгүй байдал’-ыг төрийн бодлогын хүрээнд анхаарч байсан ба Их Эзэн Чингэс хаан ‘Их улсыг засах , идээн ундаан бэлдэж хэрэглэх адил буй’ ...хэмээсэн нь монголчууд хоол хүнсний асуудалд их чухал ач холбогдол өгч байсны сонгодог жишээ юм. Монголчууд хэдийгээр үндсэн хүнсэндээ оруулдаггүй ч энэ бүс нутагт ургадаг үндсэн жимс жимсгэнийг хүнсэндээ хэрэглэсээр ирсэн нь тэмдэглэгдэн үлджээ. Монгол хоол хүнсний тухай эртний сурвалжид ‘Таван тарианы үр болбоос гол идээн болмой. Таван төрлийн жимс тусламж болмой.

Таван төрлийн мах болбоос тэтгэмж болмой. Таван төрлийн ногоо болбоос хангамж болмой’ хэмээн тодорхой өгүүлсэн байдаг нь Монголчуудын хоол хүнсэнд үр тариа, ургамлын зүйлс чухал байр эзэлж ирснийг нотолдог. Орхон голын сав газар, Хархорум зэрэгт оршин суугчид амуу будаа тарьж, амьдралынхаа гол хэрэгцээний нэгийг

болгож байснаар барахгүй, суваг шуудуу татаж, тариалангийн талбай усалж байсны ул мөрийг монгол оросын шинжээчид тогтоосон юм. Сурвалж бичгийн мэдээ, археологийн олдвороос үзвэл Хүн улсын тариалан гол төлөв Орхон, Хэрлэн зэрэг том голын хөндийгөөр байсан бололтой гэж Г.Сүхбаатар доктор бичжээ. Хархорумийн тариа ногооны ажлыг нүүдлийн иргэд бөөгнөрөн сууж тариалж, Хятад, Дундад Азийн олзлогсодоор хийлгэж байсан гэх мэдээ байх боловч айл бүрт байсан гар тээрэм зэргээс үзвээс орон нутгийн монголчууд ч бас оролцож байжээ. Тэд гурил тээрэмдэж, амьдрал ахуйдаа нэмэр болгож байсны нотолгоо нь тээрэм,самбар чулуу, уур нүдүүр, нухуур, үр тариа хадгалах ваар сав Орхоны хөндий, Хархориноос олдсон нь Монгол нутагт тариалан гайгүй хөгжиж, мал аж ахуй, газар тариалан манай нутагт бие дан үүссэнийг харуулах баримт юм. Тариаланг шүтэж байсны нэгэн баримт бол Хархорины ‘Талын дөрвөлжин’-гийн зүүн талд байх ‘Шар бондгор’-ыг газар тариалан эрхэлдэг хүмүүс тэр жилдээ арвин ургац авахыг бэлгэдэн тахиж ирсэн явдал юм. Бат-Эрдэнэзүүгийн суварганы сууринд тээрмийн том чулуунууд оруулсан байдаг. Монгол хаад тариалан эрхлэхийг дэмжиж байсны нэг баримт нь Өмнөд Орост тариалан эрхлэх ажлыг Бат хаан эхлүүлсэн ба түүний зарлигаар үр тариа зарах дэлгүүрүүд нээгдэн ажиллаж байсн мэдээ байдаг. 1272-1293 он хүртэл 20 жилд 10 удаа их хэмжээний хятад цэрэг Монголд оруулж, тэдэнд улсаас тарианы үхэр, анжис, хүрз зэрэг багаж бас үр нийлүүлэ өгч, Хархүрэмээс гадна Алтайд хуваан суулгаж, тариа тариулж байв. Гэвч хэт олон хятад цэрэг сууж, малын бэлчээр, нутаг хагалан тариа тарьснаас малчин ард иргэд зарга мэдүүлэн Монголын хаад ч хятад цэргээр монгол газар тариа тариулан удаан суулгахыг чухалчлахаа больсон зэрэг шалтгаанаар газар тариалангийн ажил яваандаа монгол хүмүүсийн гарт бүрэн шилжсэн бололтой. Нөгөөтэйгүүр монгол газрын уур амьсгал сэрүүн, амуу будаа боловсрох нь удаан тариа алдах явдал олонтаа грсан тул яваандаа албан тариалан яваандаа зогсчээ. 

Нэг жил буудай боловсроод байхад мөндөр ургацыг цохиход Хархүрэмд өлсгөлөн болно гэж хүмүүс айгаад нэг ман/ 2.944 кг/ тариаг нэг динараар ч худалдахгүй байсан, ‘тариа таригчид айхын хэрэггүй, хохирлыг төлөх болно, дахиад тариа таригтун, ургахгүй бол сангаас өгнө’ гэж зарлиг буулгахад хүмүүс тариа тариад хязгааргүй их ургац авсан гэж Рашид эд Дин бичсэн байдаг. Хүйтэн сэрүүнээс тариа удаан боловсрох, ургац алдаж байсан байснаас баян баян хятадуудаас Хархүрэмийн цэргийн хүнсэнд зориулан тариа худалдан авах явдал гарсаар байжээ. Үр тариаг хүнсэнд хэрэглэж, баяр зугаа цэнгэлд хэрэглэх архи нэрж байсан мэдээ байдаг. Монголын нууц товчоонд архи дарсны тухай бараг дурдаагүй/ darasun, sarqud хэмээх үг 2хон удаа дурдагдсан / нь тэр үед архи дарцны хэрэглээ ямархан хэмжээтэй байсныг илтгэх нэгэн баримт бөгөөд Чингэс хаан архийг цээрлэн, зөрчгсдийн толгойг авах хатуу цааз гаргаж байсан, Өгөөдэй хаан ''...бор дарснаа ялагдах минь буруу болов'' хэмээн ухаарсан их ухаарал зэрэг нь монгол хаад ноёд архи дарсыг хэтрүүлэн хэрэглэхийг таашаадаггүй байсан мэдээ баримт юм. Хархориноос олдсон сонирхолтой олдворын нэг бол Хархүрэм хотод талх барьж байсныг нотлох талхны жигнүүр юм. Бүр Билгэ хааны хөшөөний бичээст ‘екин’-тариалан, ‘скинлэг’-талх гэдэг түрэг үгнүүд байгаагаас үзэхэд бас талх тариа гэдэг шинэхэн зүйл ч биш бололтой. Хархүрэм хавьд төвлөж байсан Хүн нар Төв Азиас одоогийн Унгарын Хорто Бааж/хортубад ч гэдэг/-ийн талд нүүдэллэн очихдоо айраг исгэн уудаг байсан ажээ. Тэд хожим суурьшин усан өзэм тариалж, дарс эсгэн уух болсон ч айргаа марталгүй их л удсан гэдгээс харвал айраг гэдэг нь бас эртний ундаа болох нь харагдаж байгаа юм. 1302 онд Холин /Хархүрэм/ амуу гарах газар бус хэмээн үзэж байсан ба 1308-1311 онд Хархүрэмийг захиран сууж байсан Хилүнгүт овгийн Харахасун сайд уугуул нутгийн атаршиж орхисон сувгийг дахин сэргээж тариа тариулж, улсын албан тариаг өргөтгөн явуулсан учир 1308 онд хот хавиар тарьсан тарьсан тарианаас жилийн ургац 20 түмэн суулга тариа хураасан гэж сурвалжид тэмдэглэжээ.1310 онд Хархүрэм мужаас мэдээлснээр: 4 жилийн дотор амуу будаа 65 таар, тэмдэгт цаасан мөнгө 4 түмэн хэсэг, загасны тор 300 ширхэг, тариалангийн багаж хоёр түмэн ширхгийг төвөөс олгов гэж Юань улсын сударт тэмдэглэн үлдээжээ. Загасны тор гэснээс үзэхэд хотын оршин суугчид хүнсэндээ загас хэрэглэж байж

Сонирхуулахад, тухайн үед монголчууд тэр үеийн европчуудыг бодвол 4-6 дахин бага хооллодог болох нь тогтоогдсон бөгөөд үүнээс болж Хархүрэмд ирсэн олон зочид гийчид, хоол унд багатай хэмээн сэтгэлээр унаж явснаа бичиж үлдээсэн нь бий.

Буянт хааны үед Улсын албан тарианы хэргийг Хархүрэмийн мэдэлд шилжүүлж, албан тарианы хэргийг эрхлэх яам байгуулжээ. Буянт хааны дараа 1321-1324 онд төр барьсан Гэгээн хэмээх Шэдбал /1297-1324/ хаан Хархүрэмд амуу будааны тогтмол бэлтгэлтэй болгох, монгол өртөөнд морь, үхэр нийлүүлэх зарлиг буулгаж, “давааны хойно амуу үнэтэй болсон учир” гэж Хархүрэмд архи нэрэхийг бүрмөсөн цаазалжээ.

1337 онд “хойт хязгаарт элст газар маш хүйтэн” гэж цэргийн албан тариаланг зогсоожээ. Ийнхүү байгаль нийгэм-түүхийн олон учир шалтгааны улмаас Хархүрэмийн тариалан нэг үе ихэд хөгжиж, нөгөө үед бууран, зарим үед орхигдож, дараа нь дахин сэргэх зэргээр хувьсан өөрчлөгдөж байжээ.</p

ЗОЧИН

1101711
Өнөөдөр
Өчигдөр
Энэ долоо хоногт
Энэ сард
Нийт
76
508
76
7723
1101711
Таны IP: 54.225.17.239
Server Time: 2018-07-23 00:51:35

ВИДЕО

 

ЗУРГИЙН ЦОМОГ

  • eh hel16.jpg
  • 6.jpg
  • 20161103_140207 - Copy.jpg
  • IMG_6343.JPG
  • 0.jpg
  • natsuki.png
  • DSC02240.JPG
  • baga ereenii hun chuluu.jpg
  • eh hel2.jpg
  • b7.jpg
  • IMG_5722.JPG
  • b3.jpg
  • img_4093.jpg
  • img-3-1.jpg
  • IMG_0751.JPG
  • IMG_3425.JPG
  • eh hel3.jpg
  • IMG_5357.JPG
  • img-c.jpg
  • IMG_0669.JPG
  • shivee ovoo.jpg
  • a5.jpg
  • muz.jpg
  • tsetserleg9.jpg
  • IMG_5720.JPG
  • zuu hiid.jpg
  • IMG_3488.JPG
  • 6-r shilen horgo 2.JPG
  • IMG_3478.JPG
  • 2 talt zoos.jpg
  • eh hel14.jpg
  • eh hel19.jpg
  • ur.jpg
  • dejee.jpg
  • hatan.jpg
  • Abb.28.JPG
  • IMG_5341.JPG
  • il haad 3.JPG
  • galbinga-4.jpg
  • moiltiin am.jpg
  • img_8741.jpg
  • lllllllllllllllllllllllllllllllll.jpg
  • il haad 4.JPG
  • IMG_5153.JPG
  • cam00109.jpg
  • IMG_9789.jpg
  • melhii3.jpg
  • arigboh-1.jpg
  • zoos-2.jpg
  • a10.jpg
  • IMG_20120624_121832.jpg
  • IMG_3535.JPG
  • IMG_7350.JPG
  • IMG_5228.JPG
  • IMG_0670.JPG
  • IMG_6605.JPG
  • Zahidal 2.jpg
  • a.jpg
  • abb.17.jpg
  • dugui4.jpg
  • melhii1.jpg
  • b6.jpg
  • IMG_5337.JPG
  • IMG_0587.JPG
  • a4.jpg
  • IMG_2030.JPG
  • bosoogiin honhor 2.jpg
  • eh hel11.jpg
  • Image 46.jpg
  • img_9076.jpg
  • IMG_5663.JPG
  • mhall1.jpg
  • harhorum hot.jpg
  • IMG_5335.JPG
  • bosoogiin honhor 1.jpg
  • chinggis stone.jpg
  • melhii4.jpg
  • tsetserleg6.jpg
  • IMG_0574.JPG
  • 20161103_140952.jpg
  • 2.jpg
  • muzei.jpg
  • eh hel17.jpg
  • arslan.jpg
  • edu16may 3.JPG
  • IMG_5702.JPG
  • a9.jpg
  • IMG_2566.JPG
  • edu16may 2.JPG
  • DSC01912.JPG
  • eh hel18.jpg
  • staff-c1.jpg
  • eh hel12.jpg
  • eh hel15.jpg
  • dugui14.jpg
  • tsetserleg10.jpg
  • 20161103_142149.jpg
  • eh hel4.jpg
  • dugui3.jpg
  • IMG_2312.JPG
  • cam00131.jpg
  • 16-r shilen horgo 4.JPG
  • ahmad.jpg
  • zoos-1.jpg
  • nuuts world.jpg
  • IMG_5639.JPG
  • IMG_0720.JPG
  • b2.JPG
  • IMG_0618.JPG
  • dugui13.jpg
  • IMG_2322.JPG
  • moilt.jpg
  • img_1803.jpg
  • dugui5.jpg
  • dugui2.jpg
  • bunha.png
  • 3333.jpg
  • Zahidal 1.jpg
  • valley4.jpg
  • IMG_2200.JPG
  • hoovon.jpg
  • IMG_9434.JPG
  • IMG_0758.JPG
  • dugui15.jpg
  • dugui12.jpg
  • bosoogiin honhor.jpg
  • chuluunii iy.jpg
  • tsahim museum copy.png
  • aaaaaaaaaa.jpg
  • eh hel6.jpg
  • tsetserleg7.jpg
  • IMG_2464 - Copy.JPG
  • sur.jpg
  • 17-r shilen horgo 1.JPG
  • jambal-2.jpg
  • tsetserleg5.jpg
  • 20161103_143103.jpg
  • arslan 2.jpg
  • IMG_0664.JPG
  • IMG_1721.JPG
  • a2.jpg
  • IMG_0715.JPG
  • 11111.jpg
  • img_8272.jpg
  • IMG_3337.JPG
  • tsetserleg2.jpg
  • IMG_0713.jpg
  • IMG_9668.JPG
  • eh hel8.jpg
  • il haad 6.JPG
  • jambal-1.jpg
  • IMG_3555.JPG
  • 2222.jpg
  • tsetserleg13.jpg
  • bugd.jpg
  • 16-r shilen horgo 3.JPG
  • dugui8.jpg
  • IMG_5792.JPG
  • edu16may 4.JPG
  • 20161103_141304.jpg
  • ger.jpg
  • amga.jpg
  • IMG_0679.JPG
  • mhall.jpg
  • IMG_0465.JPG
  • IMG_0680.JPG
  • b4.jpg
  • IMG_0666.JPG
  • dugui11.jpg
  • IMG_0717.JPG
  • 20161103_142520.jpg
  • a6.jpg
  • IMG_5662.JPG
  • 1.jpg
  • valley5.jpg
  • b5.jpg
  • Picture2.jpg
  • tsetserleg14.jpg
  • picture 004.jpg
  • IMG_7182.JPG
  • Image 47.jpg
  • a8.jpg
  • IMG_0508.JPG
  • eh hel13.jpg
  • a3.jpg
  • b9.jpg
  • valley2.jpg
  • b8.jpg
  • img_2195.jpg
  • gariin useg.jpg
  • IMG_5340.JPG
  • IMG_3538.JPG
  • ertnii uy.jpg
  • Picture7.png
  • 112.jpg
  • eh hel5.jpg
  • edu16may 5.JPG
  • il haad 2.JPG
  • valley1.jpg
  • IMG_0516.JPG
  • aa.jpg
  • dugui10.jpg
  • museum location.png
  • DSC01910.JPG
  • museum schem 2014.jpg
  • tur uzesgelen.jpg
  • IMG_3549.JPG
  • 20161103_141332.jpg
  • 20161103_140207.jpg
  • oruulax.jpg
  • ssss.jpg
  • IMG_4544.JPG
  • 20161103_142307.jpg
  • tsetserleg8.jpg
  • Picture1.jpg
  • chuluun zevseg.jpg
  • tsetserleg12.jpg
  • arigboh-2.jpg
  • IMG_2462.JPG
  • dugui6.jpg
  • hurliin iy.jpg
  • ertnii nuudelchin.jpg
  • tsetserleg3.jpg
  • IMG_0673.JPG
  • IMG_5321.JPG
  • IMG_0536.JPG
  • eh hel7.jpg
  • Abb.10.JPG
  • galbinga-2.jpg
  • bugan hoshoo.jpg
  • IMG_20120624_121855.jpg
  • tsoo.jpg
  • banner.png
  • IMG_2445.JPG
  • IMG_5769.JPG
  • edu16may 6.JPG
  • arigboh-12.jpg
  • IMG_5331.JPG
  • IMG_7165.JPG
  • IMG_3459.JPG
  • staff-c5.jpg
  • img_4078.jpg
  • a7.jpg
  • top of the tuvkhun.jpg
  • tsetserleg4.jpg
  • eh hel1.jpg
  • temporary1.jpg
  • orkhonbook.jpg
  • valley3.jpg
  • staff-c3.jpg
  • img-3-3.jpg
  • eh hel10.jpg
  • IMG_1688.JPG
  • DSC02095.JPG
  • 02 Kharkhorin museum.jpg
  • Copy 2 of DSC02231.JPG
  • eh hel9.jpg
  • IMG_1733.JPG
  • dugui9.jpg
  • img_1781.jpg
  • shilen dans.jpg
  • IMG_5343.JPG
  • ih mongol.jpg
  • tsetserleg11.jpg
  • IMG_3558.JPG
  • tsetserleg1.jpg
  • IMG_9788.jpg
  • edu16may 1.JPG
  • tamga.jpg
  • 0280.jpg
  • bumbatiin amnii hun chuluu.jpg
  • DSC02099.JPG
  • DSC02088.JPG
  • banner.jpg
  • b1.JPG
  • melhii2.jpg
  • staff-c4.jpg
  • dugui7.jpg
  • IMG_0573.JPG
  • il haad 1.JPG

ХОЛБОО БАРИХ

Цагийн хуваарь / Time table:              Тасалбарын үнэ /Ticket price:                      Манай хаяг /Address:

Зун /Summer (V/1-IX/30)

Өдөр бүр

/EVERYDAY 09:00 - 18:00

Өндөр настан, 0-6 насны хүүхэд ҮНЭГҮЙ

Сурагч /Child 1000

Оюутан /Student 3000

Том хүн /Adult 8000

Монгол улс, Өвөрхангай аймаг,

Хархорин сум, Ганган Орхон баг, ш/х-30

Gangan Orkhon bag, Kharkhorin soum,

Uvurkhangai province, Mongolia. P.O.Box 30

Өвөл /Winter (X/1-IV/30

Ажлын өдрүүдэд

/WEEKDAY 10:00 - 17:00

Зураг дарах /photo

15000

 

Утас /Tel: (976)-70327808, 70327811

Факс/Fax: (976)-70327810

И-мэйл: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Вэб: www.Kharakhorummuseum.mn

    Бичлэг хийх /Video 35000

Менежер-Б.Дэжидмаа Утас:99145544

Нягтлан бодогч- Ц.Чимэд Утас:70327810, 96040028

ЭША-ны ахлах ажилтан- Ж.Цамбагарав Утас: 88006144

СХ-ын эрхлэгч -Б.Уртнасан Утас: 99014309

Өргөдөл, гомдол, санал хүлээн авах ажилтан - Ш.Баярмаа Утас: 70327808