• banner2.png
  • banner4.png
  • banner5.png
  • museum outside.jpg

Дэлхийн түүхэнд Чингис хааны гүйцэтгэсэн үүрэг 3

Жек Уотерфорд

/АНУ-ын Макалестер коллежийн  Антропологийн тэнхимийн тэргүүн, Профессор,  Чингэс Хаан Дээд Сургуулийн хүндэт доктор/

Улс төр

Чингэс хаан дэлхийн улс төрийн газрын зургийг шинэчилсэн. Түүнийг мэндэлж байх үед Евроази олон мянган жижиг феодалын улсуудаас бүрдэж байлаа. Тэрээр эдгээр жижиг улсуудыг өнөөдөр бид газрын зураг дээрээс хардаг тэр улсуудад нэгтгэсэн юм.

1. Монгол улсыг нэгтгэсэн нь 

1206 онд Чингэс хаан Монголыг нэгтгэж, Их монгол улсыг байгуулсан тэр  үед дэлхийн ихэнх хэсэг нь олон жижиг феодалын харъяа газар нутагт хуваагдсан байлаа. Тэр үеийн түүхэнд орчин үеийн улс орнуудын аль нь ч нэгдэж нягтраагүй байлаа. Англиас Япон хүртэл Евроази нь олон жижиг феодал улсуудаас тогтож байв.

Их Монгол улсыг байгуулсанаараа тэрээр анхны үндэстэн улсыг байгуулсан юм.

 

2. Орос болон Хятадыг нэгтгэж эхэлсэн нь

Чингэс хааны цэрэг Хятад, Оросыг эзлээд зогсохгүй олон жижиг феодалын улсуудыг нэгтгэн нэгдсэн нэг засаглалтай болгосон юм. Ийн Монголчууд газар эзэмшигч, язгууртан сурвалжтангуудын хоорондох  феодалын дайныг дуусгавар болгож, төвлөрсөн захиргаа, засаглалыг бий болгожээ. Энэ нь Хятадад нийслэл болох Бээжинг байгуулсанаар оргилдоо хүрчээ.

Орос нь Волга мөрний эрэг дээрх Сарай нийслэлд төвлөрсөн Алтан Ордыг байгуулж, Москвагийн Дачад төвлөрсөн язгууртнуудад нь ард түмнээ захирах автономи эрхийг өгч байлаа.

Монголчууд орчин үеийн Орос, Хятадын нийслэлийг байгуулсан төдийгүй эдүгээ хүртэл оршин буй төвлөрсөн захиргаа, засаглалыг бий болгосон юм.

3. Феодалын системээс төвлөрсөн засгийн газарт хүртэл нь өөрчилсөн нь

Чингэс хаан хэдийгээр их аян дайн хийдэг ч үргэлж ар талдаа хүмүүст энх тайван, энх амгалан байдлыг үлдээгээд буцдаг байлаа. Тийм ээ, түүнд эзлэгдсэн газрууд удаан хугацааны турш энх тайван, амар амгалан байдлыг эдэлдэг байлаа.

Өрнөдийн эрдэмтэд энэ үеийг Рах Монголиа гэж нэрлэдэг. Энэ нь Энх амар амгалан Монгол гэсэн утгатай юм. Үүнээс өөр түүхэнд ийм нэр томъёогоор нэрлэгдэж  хэрэглэгддэг нэг л үе байдаг. Тэр нь Pax Романa буюу 2000 гаруй жил оршин тогтносон Ромын их гүрэн юм. Энх тайван амар амгалан байдлыг бий болгохын хамт Чингэс хааны ивээл дор Монголын засаг захиргаа нэгдсэн татвар, нэгдмэл хууль цаазыг бий болгон феодал анги бүлгийг арилгасан юм.

4. Олон улсын хуулийг бий болгосон нь

Чингэс өөрийн их гүрэн  Их улсын хүмүүсийг аль болох өөрсдийн нь ёс заншил уламжлал, хуулийн дагуу амьдрахыг хүлээн зөвшөөрдөг байлаа. Гэсэн хэдий ч үр ашигтай үйл ажиллагаа явуулж, оршин тогтнохын тулд их гүрний газар нутаг дээр байгаа бүх хүмүүс нэгдсэн нэг хуулийн дор захирагдах хэрэгтэй гэдгийг ойлгож мэдсэн юм. Зөвхөн ёс заншил дангаараа оршин тогтнох нь  тийм ч хангалттай бус. Харин энэхүү ёс заншлууд хуульчлагдаж хууль цааз болон бичигдэж  түүнийг тууштай дагаж мөрдөх ёстой хэмээн зарлиг гаргасан.

Ийнхүү “Их засаг”/Great Yasa/ хэмээн алдаршсан хуулийг бий болгосон. Энэхүү хууль нь Уйгаржин Монголоор бичигдэж Их гүрний харъяат улс орнуудын хэл дээр орчуулагдан бүх нутагт тараагдсан юм. Ингэснээрээ бүх хүмүүс үүнийг /хуулийг/ мэдэх болсон. Их засаг хуулийг хянаж харгалзахын тулд тэрээр Шихихутагийг ерөнхий дээд шүүгч ба хуулийн засаг захиргаа, гэмт хэрэг иргэний хуулийг хянагчаар томилсон юм.

Монголд ирж байсан эртний Европын элч нар Монголчуудын хуулийн систем болон өөрийнх нь улстай харьцуулахад гэмт хэрэг тун бага гэдгийг ихэд гайхан шагширч бичсэн байдаг.

Чингэс хааныг таалал төгсмөгц энэхүү хууль нь бараг гуйвж замхарсан юм. Их гүрний доторхи улс орныг удирдагчид Чингэс хаан зарлиг буулгав хэмээн түүний гаргаагүй шинэ хуулийг зохион гаргаж эхэлсэн. Ийнхүү Чингэс хааны бий болгосон олон улсын их засаг хууль олон улс орнуудад хуулийн зөрчилдсөн хэсэг болон түгсэн юм.

5. Хааныг сонгох ардчилсан улс төрийн бодлогыг үндэслэн байгуулсан нь

Ирээдүйн удирдагчаа сонгох ардчилсан системийг Чингэс хаан өөрийн нутаг дэвсгэрт бий болгосон юм.

Монголчуудын Их Хуралдайгаар хаан сонгогдох ёстой байв. Түүний хууль ёсоор бол ямар ч хаан ард түмнийг хүчлэн өөрийгөө хүлээн зөвшөөрүүлэх ёсгүй. Чингэс хааны нэр дэвшүүлсэн өв залгамжлагчийг хүлээн зөвшөөрүүлэхээр хэн ч ард түмнийг хүчлэх ёсгүй байв. Тиймээс ч Чингэс хаан хүү Өгөдэйгээ хаан ширээ залгамжлах хүү хэмээн санал болгон дэвшүүлэхэд Их Хуралдай чуулж, үүнийг нь албан ёсоор тунхаглан зарлаж Өгөдэйг хаан болгон өргөмжилсөн юм.

Энэхүү хааны ардчилсан сонгууль Өгөдэй, Гүюг, Мөнх хааны үе хүртэл үргэлжлээд Хятадад өөрийгөө хаан ширээнд өргөмжлөөд Монголыг байлдан дагуулахаар Хятадын их цэрэг армийг хөдөлгөсөн Хубилай хааны үед хүрээд дууссан билээ.

ЗОЧИН

1101700
Өнөөдөр
Өчигдөр
Энэ долоо хоногт
Энэ сард
Нийт
65
508
65
7712
1101700
Таны IP: 54.225.17.239
Server Time: 2018-07-23 00:49:48

ВИДЕО

 

ЗУРГИЙН ЦОМОГ

  • museum schem 2014.jpg
  • tur uzesgelen.jpg
  • IMG_0465.JPG
  • dejee.jpg
  • IMG_5662.JPG
  • oruulax.jpg
  • il haad 1.JPG
  • dugui7.jpg
  • il haad 6.JPG
  • IMG_5335.JPG
  • edu16may 3.JPG
  • eh hel9.jpg
  • nuuts world.jpg
  • dugui2.jpg
  • b3.jpg
  • 2222.jpg
  • moilt.jpg
  • tsetserleg11.jpg
  • eh hel12.jpg
  • IMG_0573.JPG
  • IMG_6605.JPG
  • IMG_5663.JPG
  • img_1781.jpg
  • bunha.png
  • DSC02095.JPG
  • bugan hoshoo.jpg
  • IMG_0679.JPG
  • IMG_5337.JPG
  • ssss.jpg
  • IMG_2566.JPG
  • melhii1.jpg
  • 20161103_143103.jpg
  • moiltiin am.jpg
  • dugui6.jpg
  • tsetserleg7.jpg
  • 112.jpg
  • 20161103_140207.jpg
  • bumbatiin amnii hun chuluu.jpg
  • a3.jpg
  • DSC02099.JPG
  • natsuki.png
  • DSC01912.JPG
  • IMG_1688.JPG
  • a4.jpg
  • IMG_5331.JPG
  • 6.jpg
  • tsetserleg6.jpg
  • valley2.jpg
  • img_8741.jpg
  • img-3-3.jpg
  • dugui14.jpg
  • img_2195.jpg
  • 20161103_141332.jpg
  • IMG_5153.JPG
  • il haad 4.JPG
  • Picture2.jpg
  • IMG_3549.JPG
  • IMG_5722.JPG
  • a6.jpg
  • IMG_5341.JPG
  • a7.jpg
  • tsoo.jpg
  • IMG_0717.JPG
  • b1.JPG
  • jambal-2.jpg
  • dugui12.jpg
  • 16-r shilen horgo 4.JPG
  • galbinga-4.jpg
  • Image 46.jpg
  • tsetserleg1.jpg
  • 20161103_140207 - Copy.jpg
  • img_4093.jpg
  • galbinga-2.jpg
  • tsahim museum copy.png
  • eh hel17.jpg
  • a2.jpg
  • Zahidal 2.jpg
  • muz.jpg
  • 6-r shilen horgo 2.JPG
  • eh hel11.jpg
  • staff-c1.jpg
  • cam00131.jpg
  • b9.jpg
  • dugui9.jpg
  • IMG_5720.JPG
  • staff-c4.jpg
  • edu16may 1.JPG
  • dugui4.jpg
  • aaaaaaaaaa.jpg
  • IMG_2200.JPG
  • Picture1.jpg
  • IMG_1721.JPG
  • shilen dans.jpg
  • IMG_3555.JPG
  • arigboh-2.jpg
  • chuluun zevseg.jpg
  • edu16may 4.JPG
  • dugui10.jpg
  • a5.jpg
  • b2.JPG
  • eh hel19.jpg
  • picture 004.jpg
  • eh hel8.jpg
  • DSC01910.JPG
  • museum location.png
  • tsetserleg9.jpg
  • tsetserleg14.jpg
  • eh hel1.jpg
  • harhorum hot.jpg
  • gariin useg.jpg
  • a.jpg
  • 20161103_142520.jpg
  • dugui5.jpg
  • 02 Kharkhorin museum.jpg
  • 0280.jpg
  • eh hel6.jpg
  • valley5.jpg
  • 2.jpg
  • ahmad.jpg
  • arslan.jpg
  • IMG_0715.JPG
  • 2 talt zoos.jpg
  • 16-r shilen horgo 3.JPG
  • IMG_5702.JPG
  • img-c.jpg
  • IMG_2462.JPG
  • IMG_9668.JPG
  • DSC02088.JPG
  • b8.jpg
  • bosoogiin honhor 1.jpg
  • eh hel4.jpg
  • hoovon.jpg
  • IMG_9789.jpg
  • ertnii uy.jpg
  • mhall1.jpg
  • 11111.jpg
  • eh hel3.jpg
  • b6.jpg
  • edu16may 2.JPG
  • melhii2.jpg
  • IMG_2030.JPG
  • IMG_9434.JPG
  • IMG_7350.JPG
  • img_9076.jpg
  • tamga.jpg
  • IMG_5792.JPG
  • sur.jpg
  • banner.png
  • top of the tuvkhun.jpg
  • bosoogiin honhor.jpg
  • zoos-1.jpg
  • eh hel10.jpg
  • IMG_0664.JPG
  • img-3-1.jpg
  • bosoogiin honhor 2.jpg
  • valley4.jpg
  • staff-c3.jpg
  • ih mongol.jpg
  • IMG_5340.JPG
  • tsetserleg13.jpg
  • tsetserleg4.jpg
  • IMG_0720.JPG
  • hurliin iy.jpg
  • IMG_5343.JPG
  • dugui3.jpg
  • eh hel16.jpg
  • mhall.jpg
  • IMG_5228.JPG
  • IMG_5639.JPG
  • IMG_5321.JPG
  • a8.jpg
  • ertnii nuudelchin.jpg
  • aa.jpg
  • a10.jpg
  • arigboh-1.jpg
  • eh hel7.jpg
  • Copy 2 of DSC02231.JPG
  • 17-r shilen horgo 1.JPG
  • IMG_0751.JPG
  • ger.jpg
  • orkhonbook.jpg
  • eh hel18.jpg
  • edu16may 5.JPG
  • IMG_7182.JPG
  • IMG_0666.JPG
  • IMG_4544.JPG
  • Zahidal 1.jpg
  • eh hel13.jpg
  • IMG_0713.jpg
  • amga.jpg
  • img_4078.jpg
  • IMG_3538.JPG
  • dugui11.jpg
  • chuluunii iy.jpg
  • 20161103_141304.jpg
  • eh hel14.jpg
  • b4.jpg
  • b7.jpg
  • IMG_1733.JPG
  • cam00109.jpg
  • melhii3.jpg
  • IMG_0587.JPG
  • 20161103_142307.jpg
  • img_8272.jpg
  • temporary1.jpg
  • IMG_5769.JPG
  • bugd.jpg
  • arigboh-12.jpg
  • shivee ovoo.jpg
  • IMG_3558.JPG
  • DSC02240.JPG
  • staff-c5.jpg
  • Image 47.jpg
  • zuu hiid.jpg
  • IMG_0669.JPG
  • IMG_3478.JPG
  • 1.jpg
  • 3333.jpg
  • zoos-2.jpg
  • tsetserleg8.jpg
  • 20161103_142149.jpg
  • eh hel2.jpg
  • b5.jpg
  • edu16may 6.JPG
  • tsetserleg10.jpg
  • IMG_0516.JPG
  • IMG_2322.JPG
  • IMG_0574.JPG
  • dugui13.jpg
  • IMG_3337.JPG
  • valley3.jpg
  • chinggis stone.jpg
  • dugui8.jpg
  • img_1803.jpg
  • ur.jpg
  • melhii4.jpg
  • IMG_2445.JPG
  • IMG_2312.JPG
  • IMG_3459.JPG
  • valley1.jpg
  • hatan.jpg
  • IMG_0536.JPG
  • banner.jpg
  • IMG_9788.jpg
  • eh hel15.jpg
  • IMG_0618.JPG
  • baga ereenii hun chuluu.jpg
  • IMG_3488.JPG
  • IMG_0673.JPG
  • il haad 3.JPG
  • tsetserleg2.jpg
  • IMG_2464 - Copy.JPG
  • IMG_3535.JPG
  • IMG_20120624_121855.jpg
  • tsetserleg3.jpg
  • IMG_6343.JPG
  • tsetserleg5.jpg
  • IMG_5357.JPG
  • IMG_7165.JPG
  • IMG_0758.JPG
  • jambal-1.jpg
  • Abb.10.JPG
  • muzei.jpg
  • a9.jpg
  • IMG_3425.JPG
  • IMG_0670.JPG
  • 0.jpg
  • Picture7.png
  • 20161103_140952.jpg
  • dugui15.jpg
  • IMG_0680.JPG
  • tsetserleg12.jpg
  • abb.17.jpg
  • arslan 2.jpg
  • il haad 2.JPG
  • lllllllllllllllllllllllllllllllll.jpg
  • IMG_20120624_121832.jpg
  • eh hel5.jpg
  • Abb.28.JPG
  • IMG_0508.JPG

ХОЛБОО БАРИХ

Цагийн хуваарь / Time table:              Тасалбарын үнэ /Ticket price:                      Манай хаяг /Address:

Зун /Summer (V/1-IX/30)

Өдөр бүр

/EVERYDAY 09:00 - 18:00

Өндөр настан, 0-6 насны хүүхэд ҮНЭГҮЙ

Сурагч /Child 1000

Оюутан /Student 3000

Том хүн /Adult 8000

Монгол улс, Өвөрхангай аймаг,

Хархорин сум, Ганган Орхон баг, ш/х-30

Gangan Orkhon bag, Kharkhorin soum,

Uvurkhangai province, Mongolia. P.O.Box 30

Өвөл /Winter (X/1-IV/30

Ажлын өдрүүдэд

/WEEKDAY 10:00 - 17:00

Зураг дарах /photo

15000

 

Утас /Tel: (976)-70327808, 70327811

Факс/Fax: (976)-70327810

И-мэйл: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Вэб: www.Kharakhorummuseum.mn

    Бичлэг хийх /Video 35000

Менежер-Б.Дэжидмаа Утас:99145544

Нягтлан бодогч- Ц.Чимэд Утас:70327810, 96040028

ЭША-ны ахлах ажилтан- Ж.Цамбагарав Утас: 88006144

СХ-ын эрхлэгч -Б.Уртнасан Утас: 99014309

Өргөдөл, гомдол, санал хүлээн авах ажилтан - Ш.Баярмаа Утас: 70327808