• banner2.png
  • banner4.png
  • banner5.png
  • museum outside.jpg

Дэлхийн түүхэнд Чингис хааны гүйцэтгэсэн үүрэг 1

Жек Уотерфорд

/АНУ-ын Макалестер коллежийн  Антропологийн тэнхимийн тэргүүн, Профессор,  Чингис Хаан Дээд Сургуулийн хүндэт доктор/

Жиовани Де Плано Карпини 1245-1247 оны аялалынхаа талаар Монголчуудын тухай өгүүлэл нийтлүүлж Ромын 4-р пап ламд өргөн барьснаар Чингис хаан анх Европчуудад танил болсон юм. Ульяам Рубрук, Польшийн Бенедикт нар Хархоринд хийсэн айлчлалынхаа талаарх өгүүлэлдээ Чингэс хааны тухай товч дурьдсан байдаг. 1298 онд Марко Поло Хубилай хааныг төр барьж байх үеийн Монголын хаант улсад аяласан аялалынхаа тухай хүнд хэлж өгөн бичүүлжээ. Тэрээр Чингис хааныг агуу хүчит, авъяас билэгт, цэцэн цэлмэг, байгалиас заяасан ер бусын хурц ухаант цэргийн хүн юм хэмээн өгүүлсэн байдаг. Гэвч Чингис хааны амьдрал ажил үйлс түүний тэмдэглэлд бүдэгхэн дүрслэгдэж, харин Хубилай хааныг ихэд онцлон авч үзсэн байдаг.

Чингис хааны сүнс зуун зууны турш оршин тогтносоор л байна. Заримдаа олон талаараа тэрээр түүхэн гэхээсээ илүү үлгэр домгийн ч юм шиг бидэнд санагддаг. Тийм ээ, бид түүнийг өчүүхэн бага ойлгодог. Гэвч өдөр бүр тэр бидэнтэй хамт амьдарсаар л байна. Учир юу гэвэл өнгөрсөн мянган жилд орчин үеийн амьдралын үндэс суурийг бусдаас илүү Чингис хаан тавьсан юм. Хоорондоо зөрчилдөж дайтсан жижиг вант улсуудад дэлхийн хүн ам хуваагдан амьдарч байсан тэр цаг үед Чингис хаанд шашны хувьд эрх чөлөөтэй, нээлттэй худалдаа, олон улсын хуулийн шударга зарчмаар хүн төрөлхтөн нэгдэж амьдарч болох тийм энх амгалан ертөнцийг бий болгох нэгэн мөрөөдөл байсан юм. Тэрээр бүхий л амьдралаа энэ мөрөөдлөө биелүүлж тэрхүү шинэ ертөнцийг байгуулахын төлөө тэмцсээр өнгөрүүлсэн билээ. 

Барууны улсуудад Чингэс хаан мистическая фигура мэтээр ихэд бүдэг бадаг төсөөлөгдөж үлдсэн хийгээд голдуу Аттила, Тамерлан зэрэг хаадуудтай түүнийг ташаарсан байдаг. Харин мусульман эрдэмтэд тэр дундаа Персийн эрдэмтэд Чингис хааны тухай ихээхэн ач холбогдолтой үнэний хувьтай зүйл бичсэн юм. Үүний нэг тод жишээ нь ойролцоогоор 1252 онд дипломат төлөөлөгчөөр Монголд байх үедээ Ата-Малик-Жуванийн бичиж эхэлсэн Та-рих-и-яахан-раша/Дэлхийг эзэгнэгчийн түүх/ юм. Тэрээр хэдийгээр Чингис хаантай уулзаагүй ч гэсэн Чингис хааныг мэддэг олон хүнтэй уулзаж, аман болон бичгийн олон тулгуур баримт олж авсан байв. Жувани Монголчуудаас эрс өөр шашинтай байсан хэдий ч Чингис хаан хийгээд Монголчуудыг бурхны хүслийг гүйцэлдүүлэгч зэвсэг, бурхны элч хэмээн бичиж тодорхойлсон байдаг. Жуваны дараа Рашид-ад-Дин Иль хаан Өлзийтэд 1318 онд цаазлуулахаасаа урьд Жани-ае-Танарих/Судрын чуулган/-ыг бичжээ. Рашид-ад-Дины энэхүү бүтээл нь бусад орны хүмүүст Чингис хаан болон Монголчуудын талаарх мэдлэгийг нэмээд зогсохгүй бас үүнтэй хамт миниатюр бүтээгдсэн байв. Энэ зургууд нь одоог хүртэл Чингэс хаан болон монголын хаант улсын үеийн Монголчуудыг дүрслэн үзүүлэхэд хэрэглэгдсээр ирсэн юм.

Барууныханд Чингис хааны тухай үнэн бодит мэдлэгийг хамгийн анх Персийн судлаачид өгсөн юм. 1700-аад оны Европын сэргэн мандалтын үед Францын зохиолчид Чингис хааныг ихэд сонирхох болж, түүнийг олны анхаарлын  төвд дахин авчирсан юм. 1755 онд Францын зохиолч Волтр “Чаогийн өнчин” хэмээх жүжгийг Парист тавьсан. Тэрээр тэр жүжигтээ Чингис хааныг хаадын хаан гэж нэрлээд Хятадыг эзлээд соёл иргэншийг нь алмайрч гайхсан зэрлэг хүний эсрэг дүрээр Чингэс хааныг дүрслэн үзүүлсэн. Хэдий тийм боловч Волтр Чингис хааны сайн чанар, сайхан сэтгэлийг хүмүүст бас нэг талаараа харуулсан юм. Чингис хааны тухай өгүүлсэн барууны номнууд зөвхөн түүний цэрэг дайны ялалтыг л дөвийлгөн харуулсан байдаг.

Тэд Чингис хааныг түүхэн дэх хамгийн агуу их булаан эзлэгч мэтээр дүрслээд түүхэнд гүйцэтгэсэн үүргийг нь орхигдуулсан байв.

Монголчуудын тухай олон ном бичсэн Оуэн Латимор 1963 онд Чингис хааныг чадварлаг удирдагч, зохион байгуулагч болохыг нь чухалчлан авч үзсэн өгүүлэл Америкийн эрдэм шинжилгээний хэвлэл–д гаргаснаар Чингис хааны тухай дээрх ойлголтууд өөрчлөгдсөн юм. Монголын нууц товчоог сайн судлаагүйн улмаас Чингис хааны талаарх судалгааны ажил ийнхүү учир дутагдалтай байсан билээ.

1957 онд Вей Кей Сан хэмээх зохиолч Энэтхэг улсад Монголын нууц товчоог Англи хэл дээр маш товчхоноор анх удаа хэвлэн гаргасан /нийтэд зориулан/ бөгөөд голчлон Хятадын эх бичгүүдэд тулгуурласан байв. Вей Кей Санын орчуулган дээрээ ажиллаж байх тэр үед Кливз номоо бичиж дууссан хэдий ч хэвлэгдэж гараагүй байв. Хожмоо 1982 онд Харвардын Их Сургууль Кливзийн номыг хэвлэж гаргасан юм. XX-р зууны сүүлчээр олон олон шинэ ном бүтээл туурвигдан гарахын зэрэгцээ Монгол улсыг барууны улс орноос тусгаарлаж байсан төмөр хөшиг нээгдсэнээр Чингис хааны түүхэнд гүйцэтгэх үүргийг шинээр харах боломжтой болсон юм.

Чингис хаан бол онцгой ер бусын хүн. Түүний байгуулсан их улс нь их Александр, Тамерлан, Их Кайри нарын эзэлсэн улсуудаас 2 дахин их, түүхэндээ хамгийн  том нь юм . Чингис хааны эзэлсэн газар нутгийг Напелеоны эзэлсэн газар нутагтай харьцуулбал 7 дахин том байна.

Чингис хаан их байлдан дагуулагч байгаад зогсохгүй агуу удирдан зохион байгуулагч байв. Ихэнх хаадын байлдан дагуулсан улс нь тэдэнтэй хамт мөхөж бутарсан. Тийм ээ Александр, Напелеон нарыг таалал төгсөхийн хамт тэдний байгуулж эзэлсэн улс гүрэн нь мөн адил бутарсан юм. Харин Чингис хааны байгуулсан Их улс нь түүнийг таалал төгссөний дараа он удаан оршин тогтнож чадсан юм. Чингисийн байуулсан Монгол улс хана хэрэм цайзаар хамгаалуулж хүрээлүүлсэн улс байгаагүй. Энэ эрдэм мэдлэгийн их урсгал, харилцаа холбоонд тулгууралсан хөдөлгөөнт орчин үеийн улс байсан юм. Тэрээр эд баялаг, эрдэнэс хураахын төлөө улс орон эзэлсэнгүй, харин эд баялаг бол зөвхөн худалдаанд л байх ёстой гэдгийг ойлгодог байв. Байлдан дагуулалтын үед түүний цэргүүдийн олзолсон эд баялгийг тэрээр шилтгээнд хананы цаана дарж хураадаггүй, харин гүйлгээнд оруулдаг байлаа. Чингис хаан анх Европ болон зүүн Ази хооронд шууд харилцаа холбоо бий болгосон юм. Тэрээр Турк дахь Медитераны хязгаар нутгаас Солонгос дахь Паспийн тэнгис хүртэл тэлсэн шуудангийн системийг бий болгожээ.

Түүний байгуулсан улс нь түүнийг таалал төгссөний дараа ч гэсэн өсөн дэвжсээр 150-аад жил оршин тогтносон. Чингисийн  үр ач, удам угсаа зургаан зууны турш улс орноо үргэлжлүүлэн авч явсан юм. Чингис хаан феодалын ертөнцийг устган ард түмний дунд шинэ сүлжээг бий болгосон юм. Улс орнууд биеэ даасан жижиг тархай бутархай оршин байсан тэр эрин үеийг дуусгавар болгож, арилжаа худалдаанд тулгууралсан дэлхийн тогтолцоонд тэднийг нэгтгэсэн юм. Тэрээр шашин зан заншил, өв залгамжлах эрх ямбанд бус улс төр худалдааны харилцаанд тулгууралсан орчин үеийн амьдралын хэв шинжийг бий болгосон. Засгийн эрх нь уламжлалт эрх дарх, айдас хүйдэс, алслагдсан түгжигдмэл байдалд биш харин мэдээлэл харилцаа холбоо, зохион байгуулалтан дээр тогтоно гэдгийг Чингис хаан ойлгосон байв. Түүний байгуулсан их ялалтууд цэргийн их сод авъяас дээр нэмж өгүүлэхэд Чингэс хаан бол:

1. Худалдаа
2. Улс төр гадаад харилцаа 
3. Шашин оюун санаа ба сүсэг бишрэл гэсэн гурван гол салбарт дэлхийг өөрчилсөн юм. Чингис хаанаас урьд өрнө дорнын хооронд өргөн уудам газар нутгийг дамнасан гараас гар дамжсан худалдаа л оршиж байсан. Тэрээр худалдааны чиглэл, шууд шулуун замыг бий болгосон тэр цагаас өнөөдрийг хүртэл түүний байгуулсан худалдаа хөгжсөөр ирсэн билээ.

ЗОЧИН

1133189
Өнөөдөр
Өчигдөр
Энэ долоо хоногт
Энэ сард
Нийт
34
561
1081
13697
1133189
Таны IP: 54.158.52.166
Server Time: 2018-09-26 00:38:51

ВИДЕО

 

ЗУРГИЙН ЦОМОГ

  • bosoogiin honhor 1.jpg
  • 0.jpg
  • ur.jpg
  • eh hel9.jpg
  • ahmad.jpg
  • IMG_2200.JPG
  • bugan hoshoo.jpg
  • sur.jpg
  • temporary1.jpg
  • 20161103_140207 - Copy.jpg
  • IMG_0680.JPG
  • arslan.jpg
  • DSC02088.JPG
  • IMG_6605.JPG
  • IMG_0717.JPG
  • melhii3.jpg
  • DSC02099.JPG
  • a9.jpg
  • 02 Kharkhorin museum.jpg
  • IMG_0664.JPG
  • b6.jpg
  • edu16may 5.JPG
  • dugui7.jpg
  • dugui5.jpg
  • 20161103_142520.jpg
  • 17-r shilen horgo 1.JPG
  • eh hel2.jpg
  • 20161103_141332.jpg
  • IMG_3558.JPG
  • IMG_0673.JPG
  • img_8741.jpg
  • 20161103_143103.jpg
  • IMG_0669.JPG
  • a4.jpg
  • tsetserleg8.jpg
  • b7.jpg
  • 112.jpg
  • IMG_7182.JPG
  • IMG_3538.JPG
  • IMG_5702.JPG
  • 11111.jpg
  • tsetserleg12.jpg
  • edu16may 6.JPG
  • galbinga-4.jpg
  • banner.png
  • museum schem 2014.jpg
  • IMG_5343.JPG
  • shilen dans.jpg
  • Zahidal 1.jpg
  • b9.jpg
  • img_1781.jpg
  • hoovon.jpg
  • IMG_2312.JPG
  • tsetserleg10.jpg
  • IMG_0574.JPG
  • zuu hiid.jpg
  • a7.jpg
  • 1.jpg
  • mhall.jpg
  • IMG_3337.JPG
  • IMG_2464 - Copy.JPG
  • hatan.jpg
  • dugui6.jpg
  • shivee ovoo.jpg
  • IMG_5720.JPG
  • IMG_1721.JPG
  • arslan 2.jpg
  • abb.17.jpg
  • b4.jpg
  • a5.jpg
  • chuluun zevseg.jpg
  • Abb.10.JPG
  • valley3.jpg
  • img-3-1.jpg
  • ertnii nuudelchin.jpg
  • eh hel18.jpg
  • banner.jpg
  • lllllllllllllllllllllllllllllllll.jpg
  • IMG_5769.JPG
  • oruulax.jpg
  • edu16may 1.JPG
  • IMG_20120624_121832.jpg
  • eh hel16.jpg
  • IMG_3488.JPG
  • IMG_0713.jpg
  • IMG_0679.JPG
  • IMG_5321.JPG
  • muzei.jpg
  • zoos-1.jpg
  • bosoogiin honhor 2.jpg
  • museum location.png
  • jambal-1.jpg
  • IMG_0587.JPG
  • ssss.jpg
  • moilt.jpg
  • IMG_5335.JPG
  • IMG_3425.JPG
  • 2 talt zoos.jpg
  • IMG_4544.JPG
  • mhall1.jpg
  • IMG_9668.JPG
  • img_4093.jpg
  • eh hel14.jpg
  • IMG_3535.JPG
  • b3.jpg
  • natsuki.png
  • IMG_1688.JPG
  • eh hel19.jpg
  • dugui15.jpg
  • muz.jpg
  • IMG_2445.JPG
  • nuuts world.jpg
  • IMG_2030.JPG
  • 2.jpg
  • amga.jpg
  • staff-c5.jpg
  • IMG_5792.JPG
  • dugui8.jpg
  • zoos-2.jpg
  • gariin useg.jpg
  • tsetserleg4.jpg
  • tsetserleg7.jpg
  • IMG_20120624_121855.jpg
  • Picture1.jpg
  • dugui2.jpg
  • img-3-3.jpg
  • edu16may 3.JPG
  • IMG_3555.JPG
  • 20161103_140952.jpg
  • staff-c3.jpg
  • ger.jpg
  • eh hel7.jpg
  • IMG_3459.JPG
  • tsetserleg13.jpg
  • IMG_5662.JPG
  • melhii1.jpg
  • a3.jpg
  • dugui11.jpg
  • 20161103_141304.jpg
  • IMG_5337.JPG
  • IMG_2322.JPG
  • galbinga-2.jpg
  • IMG_2566.JPG
  • tsahim museum copy.png
  • ertnii uy.jpg
  • IMG_5722.JPG
  • hurliin iy.jpg
  • melhii2.jpg
  • IMG_6343.JPG
  • IMG_5331.JPG
  • a.jpg
  • jambal-2.jpg
  • a8.jpg
  • DSC02095.JPG
  • Copy 2 of DSC02231.JPG
  • Picture2.jpg
  • arigboh-2.jpg
  • chinggis stone.jpg
  • tsetserleg9.jpg
  • b1.JPG
  • eh hel12.jpg
  • IMG_0516.JPG
  • 6-r shilen horgo 2.JPG
  • valley1.jpg
  • eh hel3.jpg
  • IMG_0508.JPG
  • baga ereenii hun chuluu.jpg
  • harhorum hot.jpg
  • b8.jpg
  • IMG_0666.JPG
  • tsoo.jpg
  • IMG_5153.JPG
  • img_2195.jpg
  • IMG_2462.JPG
  • il haad 1.JPG
  • tamga.jpg
  • edu16may 2.JPG
  • il haad 3.JPG
  • Image 47.jpg
  • IMG_5663.JPG
  • DSC01912.JPG
  • 6.jpg
  • tsetserleg2.jpg
  • 16-r shilen horgo 4.JPG
  • edu16may 4.JPG
  • IMG_9434.JPG
  • aaaaaaaaaa.jpg
  • picture 004.jpg
  • b2.JPG
  • eh hel1.jpg
  • tsetserleg1.jpg
  • DSC02240.JPG
  • eh hel11.jpg
  • 20161103_140207.jpg
  • IMG_0465.JPG
  • img_9076.jpg
  • IMG_0618.JPG
  • dugui10.jpg
  • IMG_9788.jpg
  • eh hel6.jpg
  • IMG_1733.JPG
  • 16-r shilen horgo 3.JPG
  • eh hel8.jpg
  • chuluunii iy.jpg
  • a2.jpg
  • IMG_7350.JPG
  • IMG_5357.JPG
  • img_1803.jpg
  • ih mongol.jpg
  • valley5.jpg
  • 0280.jpg
  • Abb.28.JPG
  • IMG_0536.JPG
  • Image 46.jpg
  • IMG_5341.JPG
  • orkhonbook.jpg
  • moiltiin am.jpg
  • tsetserleg6.jpg
  • bunha.png
  • eh hel10.jpg
  • il haad 6.JPG
  • eh hel17.jpg
  • DSC01910.JPG
  • dugui4.jpg
  • IMG_3478.JPG
  • a6.jpg
  • IMG_0670.JPG
  • dugui9.jpg
  • arigboh-1.jpg
  • IMG_5228.JPG
  • eh hel15.jpg
  • bugd.jpg
  • IMG_0720.JPG
  • 20161103_142307.jpg
  • dugui3.jpg
  • cam00131.jpg
  • IMG_0751.JPG
  • IMG_9789.jpg
  • il haad 2.JPG
  • b5.jpg
  • 20161103_142149.jpg
  • img_8272.jpg
  • IMG_0758.JPG
  • Zahidal 2.jpg
  • dejee.jpg
  • staff-c1.jpg
  • top of the tuvkhun.jpg
  • eh hel4.jpg
  • bosoogiin honhor.jpg
  • IMG_5639.JPG
  • IMG_5340.JPG
  • valley4.jpg
  • dugui13.jpg
  • dugui12.jpg
  • tur uzesgelen.jpg
  • bumbatiin amnii hun chuluu.jpg
  • eh hel5.jpg
  • 3333.jpg
  • tsetserleg11.jpg
  • tsetserleg14.jpg
  • tsetserleg3.jpg
  • aa.jpg
  • 2222.jpg
  • melhii4.jpg
  • Picture7.png
  • tsetserleg5.jpg
  • IMG_0573.JPG
  • a10.jpg
  • IMG_0715.JPG
  • img_4078.jpg
  • valley2.jpg
  • img-c.jpg
  • staff-c4.jpg
  • IMG_7165.JPG
  • IMG_3549.JPG
  • eh hel13.jpg
  • dugui14.jpg
  • cam00109.jpg
  • arigboh-12.jpg
  • il haad 4.JPG

ХОЛБОО БАРИХ

Цагийн хуваарь / Time table:              Тасалбарын үнэ /Ticket price:                      Манай хаяг /Address:

Зун /Summer (V/1-IX/30)

Өдөр бүр

/EVERYDAY 09:00 - 18:00

Өндөр настан, 0-6 насны хүүхэд ҮНЭГҮЙ

Сурагч /Child 1000

Оюутан /Student 3000

Том хүн /Adult 8000

Монгол улс, Өвөрхангай аймаг,

Хархорин сум, Ганган Орхон баг, ш/х-30

Gangan Orkhon bag, Kharkhorin soum,

Uvurkhangai province, Mongolia. P.O.Box 30

Өвөл /Winter (X/1-IV/30

Ажлын өдрүүдэд

/WEEKDAY 10:00 - 17:00

Зураг дарах /photo

15000

 

Утас /Tel: (976)-70327808, 70327811

Факс/Fax: (976)-70327810

И-мэйл: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Вэб: www.Kharakhorummuseum.mn

    Бичлэг хийх /Video 35000

Менежер-Б.Дэжидмаа Утас:99145544

Нягтлан бодогч- Ц.Чимэд Утас:70327810, 96040028

ЭША-ны ахлах ажилтан- Ж.Цамбагарав Утас: 88006144

СХ-ын эрхлэгч -Б.Уртнасан Утас: 99014309

Өргөдөл, гомдол, санал хүлээн авах ажилтан - Ш.Баярмаа Утас: 70327808